| Tez Türü | Doktora |
| Ülke | Türkiye |
| Üniversite | Yalova Üniversitesi |
| Enstitü | Lisansüstü Eğitim Enstitüsü |
| Anabilim Dalı | Uluslararası Ticaret ve Finansman Anabilim Dalı |
| Tez Onay Yılı | 2026 |
| Öğrenci Adı ve Soyadı | Atike Elanur HIZARCI GÖDEKMERDAN |
| Tez Danışmanı | PROF. DR. AYTUĞ SÖZÜER |
| Türkçe Özet | Firmaların uluslararası pazarlarda başarı elde edebilmesi ve bu başarıyı sürdürebilmesi yalnızca üretim kapasitesine değil; aynı zamanda yenilik geliştirme, marka değeri oluşturma, pazarlarda kalıcı konum elde etme ve destek mekanizmalarından etkin biçimde yararlanabilme becerilerine bağlı hâle gelmiştir. Bu bağlamda çalışmanın amacı, Türkiye'de imalat sektöründe faaliyet göste-ren üretici-ihracatçı firmalar örnekleminde ihracat teşviklerinin etkinliğini çok boyutlu bir yakla-şımla incelemektir. Vergi, Ar-Ge, finansal, marka ve uluslararasılaşma teşvikleri olmak üzere beş farklı teşvik türünün ele alındığı bu çalışmada, ihracat teşviklerinin etkinliği yalnızca ihracat performansı üzerindeki doğrudan etkileri bakımından değil, aynı zamanda inovasyon perfor-mansı aracılığıyla da değerlendirilmiştir.Araştırma iki tamamlayıcı ampirik yöntemle yürütülmüştür. İlk olarak Türkiye'de faaliyet göste-ren üretici-ihracatçı firmalarla mülakatlar gerçekleştirilmiş; bu süreçten elde edilen bulgular, öl-çek uyarlama aşamasında literatür ve uzman görüşleriyle birlikte değerlendirilmiştir. Ardından, üretici-ihracatçı firmalardan anket yöntemiyle veri toplanmış ve nihai analizler 67 firma üzerin-den gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, 2008–2023 dönemini kapsayan OECD panel veri seti kullanıla-rak devlet sübvansiyonları ile toplam ihracat arasındaki ilişki makro düzeyde incelenmiştir.Araştırma bulguları, ihracat teşviklerinin ihracat performansı üzerindeki etkisinin doğrudan ve tek aşamalı bir süreç olmadığını göstermektedir. Vergi ve finansal teşviklerin ihracat performan-sı üzerinde anlamlı bir doğrudan ya da dolaylı etkisi tespit edilememiştir. Buna karşılık Ar-Ge ve marka teşviklerinin, inovasyon performansı aracılığıyla ihracat performansını etkilediği belir-lenmiştir. Bu bulgu, ihracat teşviklerinin etkisinin teşvik türüne bağlı olduğunu ortaya koymak-tadır.İkincil veri analizinden elde edilen sonuçlar ise OECD panelinde devlet sübvansiyonlarının top-lam ihracat üzerindeki etkisinin pozitif ve anlamlı olduğunu göstermektedir. Türkiye alt örnek-leminde ise devlet sübvansiyonları ile toplam ihracat arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilememiştir. Buna karşılık ekonomik gelişmişlik düzeyini temsil eden kişi başına gayri-safi yurtiçi hasıla değişkeninin toplam ihracat üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkiye sahip olduğu belirlenmiştir. Bu sonuç, ihracat performansının yalnızca teşvik politikalarıyla değil, aynı za-manda makroekonomik yapı, ekonomik ölçek ve firmaların destekleri kullanabilme kapasitesiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Çalışma, ihracat teşviklerinin etkinliğini doğrudan ihracat çıktıları yerine inovasyon temelli bir mekanizma üzerinden ele alması bakımından literatüre katkı sunmaktadır. Bulgular, ihracat teş-viklerinin yalnızca maliyet azaltıcı veya likidite sağlayıcı araçlar olarak değil, firmaların Ar-Ge, markalaşma, ürün geliştirme, süreç iyileştirme, rekabetçi farklılaşma ve uluslararasılaşma kapasi-telerini güçlendiren stratejik politika araçları olarak tasarlanması gerektiğine işaret etmektedir. Bu bağlamda ihracat teşviklerinin etkinliği, yalnızca teşvikten yararlanan firma sayısı veya yararlanı-lan teşvik düzeyi üzerinden değil, teşviklerin firmalarda oluşturduğu yenilik kapasitesi ve bu kapasitenin ihracat performansına dönüşme potansiyeli üzerinden değerlendirilmelidir. |
| İlgilizce Özet | The ability of firms to achieve success in international markets and sustain that success has become dependent not only on production capacity but also on their capabilities in developing innovations, creating brand value, securing a permanent position in markets, and effectively utilizing support mechanisms. In this context, the aim of the study is to examine the effectiveness of export incentives in a multidimensional approach within a sample of manufacturer-exporter firms operating in the manufacturing sector in Turkey. In this study, which examines five different types of incentives—tax, R&D, financial, branding, and internationalization incentives—the effectiveness of export incentives is evaluated not only in terms of their direct effects on export performance but also through innovation performance.The research was conducted using two complementary empirical methods. First, interviews were conducted with producer-exporter firms operating in Turkey; the findings obtained from this process were evaluated together with the literature and expert opinions during the scale adaptation phase. Subsequently, data was collected from producer-exporter firms using a survey method, and final analyzes were conducted on 67 firms. Additionally, the relationship between government subsidies and total exports was examined at the macro level using the OECD panel data set covering the period from 2008 to 2023.The research findings indicate that the impact of export incentives on export performance is not a direct and one-stage process. No significant direct or indirect effect of tax and financial incentives on export performance has been identified. In contrast, it has been determined that R&D and brand incentives affect export performance through innovation performance. This finding reveals that the impact of export incentives depends on the type of incentive.The results obtained from the secondary data analysis indicate that the impact of government subsidies on total exports in the OECD panel is positive and significant. In the Turkish sub-sample, no statistically significant relationship was found between state subsidies and total exports. In contrast, it has been determined that the variable representing the level of economic development, per capita gross domestic product, has a positive and significant impact on total exports. This result indicates that export performance should be evaluated not only with incentive policies but also in conjunction with the macroeconomic structure, economic scale, and the capacity of firms to utilize supports.The study contributes to the literature by addressing the effectiveness of export incentives through an innovation-based mechanism rather than directly through export outputs. The findings indicate that export incentives should not only be designed as cost-reducing or liquidity-providing tools but also as strategic policy instruments that strengthen firms' capacities in R&D, branding, product development, process improvement, competitive differentiation, and internationalization. In this context, the effectiveness of export incentives should be evaluated not only based on the number of firms benefiting from the incentives or the level of incentives utilized but also on the innovation capacity created by the incentives within firms and the potential of this capacity to translate into export performance. |