Kırgız Türkçesinde Duygu Fiillerinin Semantik Yapısı ve Etimolojisi Üzerine Bir İnceleme
Yazarlar (1)
Doç. Dr. Muhammed Ali İsmail FAKİRULLAHOĞLU
Yalova Üniversitesi, Türkiye
| Makale Türü |
Özgün Makale
(Ulusal alan endekslerinde (TR Dizin, ULAKBİM) yayınlanan tam makale)
|
||
| Dergi Adı | Turkish Studies - Language and Literature | ||
| Dergi ISSN | 2667-5641 | ||
| Dergi Tarandığı Indeksler | TR DİZİN | ||
| Makale Dili | İngilizce | Basım Tarihi | 12-2021 |
| Cilt / Sayı / Sayfa | 16 / 4 / 2281–2302 | DOI | 10.7827/TurkishStudies.52739 |
| Makale Linki | https://doi.org/10.7827/turkishstudies.52739 | ||
| Özet |
| Duygular, çevreden gelen uyarıcıların insanın iç dünyasında ortaya çıkardığı bilişsel ve fizyolojik duyumlardır. Yaşanılan duygu durumu, mental süreçlerle zihinde anlamlandırılır ve gönderici tarafından dil vasıtasıyla alıcıya aktarılır. Dilin sözvarlığının en temel yapı taşı olan fiillerle ilgili, semantik (tematik) ve leksik özellikleri esas alarak farklı sınıflandırma modelleri bulunur. Literatürde duygu fiilleri, bu tematik sınıflandırma içinde mental fiillerin bir alt grubuna dahil edilir. Mental fiiller, (1) algılama, (2) idrak ve (3) duygu fiilleri olmak üzere üç kısma ayrılır. Dilbiliminde duygu fiillerinin semantik yapısını belirlemek için fiilleri belli bir bakış açısına göre gruplandırmaya ve sınıflandırmaya ihtiyaç vardır. Bu çalışmada, duygu fiillerinin semantik yönüyle sınıflandırılması ve bu fiillerin köken bilgisi bakımından incelenmesi ele alınmıştır. Makaleye konu olan duygu fiilleri, Konstantin Kuzmiç Yudahin’in Kirgizko- Russkiy Slovar (Kırgız Rusça Sözlük)’ın taranması ile tespit edilmiştir. İlk baskısı 1940 yılında yapılan bu sözlük, Abdullah Battal Taymas tarafından Türkiye Türkçesine çevrilmiş ve Kırgız Sözlüğü adıyla TDK’de 1945 yılında 93. ve 121. yayın olarak iki cilt hâlinde basılmıştır. Bu çalışmanın amacı, alanyazında duygu fiillerinin tasnifine katkı sağlayacak yeni bir sınıflama önerisi ortaya koymaktır. Ayrıca, duygu fiillerin etimolojik yapılarına değinmek ve tarihi süreç içerisinde duygu durumlarının anlamsal değişimlerini ele almaktır. Çalışma esnasında Kirgizsko-Ruskiy Slovar adlı sözlükte duygu ifade eden (221) fiil tespit edilmiştir. Çalışmanın içeriğinde duygu durumu belirten (18) fiil kökünün Eski Türkçe döneminden korunarak günümüz Kırgız Türkçesine ulaştığı, (80) fiilin mecazlaştığı, (19) fiilin anlamının daraldığı, (60) fiilin anlamının genişlediği, (37) fiilin ise, başka anlama geçtiği belirlenmiştir. Bu makale, Kırgız Türkçesinde Duygu Fiilleri başlıklı yayımlanmamış doktora tezinden üretilmiştir. |
| Anahtar Kelimeler |
BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları
| Atıf Sayıları |